Αποψεις

απόψεις

Όταν η Καθολική Εκκλησία αφόρισε τον Φιντέλ Κάστρο

Κυριακή, 6 Ιανουαρίου 2019


«Αν οι άνθρωποι με πουν χριστιανό, όχι από θρησκευτική άποψη, αλλά από την άποψη του κοινωνικού οράματος, δηλώνω πως είμαι χριστιανός», είχε πει το 2006 ο Φιντέλ Κάστρο, λίγο καιρό πριν αναθέσει τη διακυβέρνηση της χώρας στον αδερφό του, Ραούλ.

Οι σχέσεις του άλλοτε μαθητή των Ιησουιτών και μετέπειτα επαναστάτη, τόσο με τη θρησκεία, όσο και με την εκκλησιαστική ιεραρχία, μπορεί να ήταν κάτι παραπάνω από ειρηνικές τις τελευταίες περίπου δύο δεκαετίες, ωστόσο κατά την εποχή ανάληψης των καθηκόντων του στην προεδρία της Κούβας, ήταν ιδιαίτερα θυελλώδεις.

Ο αφορισμός


Στις 3 Ιανουαρίου 1962, ο τότε προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, Πάπας Ιωάννης Παύλος ΚΓ', προέβη στον αφορισμό του Φιντέλ Κάστρο. Ήταν η ίδια ακριβώς μέρα, όταν το 1521 ο Πάπας Λέων Ι' είχε αφορίσει τον Μαρτίνο Λούθηρο.

Στην περίπτωση του Κάστρο, ο «Ποντίφικας» επικαλέστηκε ένα διάταγμα του 1949, σύμφωνα με το οποίο απαγορευόταν στους Καθολικούς να υποστηρίζουν κομμουνιστικές κυβερνήσεις, ενώ και οι κομμουνιστές αφορίζονταν συνολικά από το σώμα της Εκκλησίας. Το διάταγμα αυτό είχε δημιουργηθεί προφανώς στον απόηχο της εκλογικής αναμέτρησης του 1948 στην Ιταλία, όπου είχε δοθεί σκληρή μάχη για να μην έρθει στην εξουσία η συμμαχία υπό το PCI (Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας). Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνταν και οι ΗΠΑ, οι οποίες απεύχονταν μία ενδεχόμενη επικράτηση της αριστερής συμμαχίας. Μάλιστα, η CIA είχε παραδεχθεί δημόσια ότι κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, έδωσε 1 εκατομμύριο δολάρια στα κόμματα του λεγόμενου Κέντρου προκειμένου να δυσφημίσουν με πλαστά έγγραφα τους ηγέτες του ΚΚΙ.

Ο 261ος Πάπας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, Ιωάννης Παύλος ΚΓ'
Ο 261ος Πάπας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, Ιωάννης Παύλος ΚΓ' 

Τις αιτίες όμως για την απόφαση του αφορισμού του Κάστρο, εξήγησε αργότερα ο αρχιεπίσκοπος Ντίνο Στάφα, ο οποίος υπέγραψε και το διάταγμα του αφορισμού. Σύμφωνα με τον Στάφα, οι λόγοι δεν είχαν να κάνουν γενικά με τη στήριξη του κομμουνισμού από τον Κάστρο, αλλά με τη διάπραξη ή την ανοχή σε «πράξεις βίας κατά της καθολικής ιεραρχίας» στην Κούβα. Οι πράξεις αυτές αφορούσαν κυρίως την εξορία του επισκόπου Ρόζα Μασβιντάλ και άλλων 135 ιερέων μετά την Επανάσταση, όχι για θρησκευτικούς λόγους, αλλά εξαιτίας της στήριξής τους στο δικτάτορα Μπατίστα. Άλλα μέτρα που εκλήφθησαν ως εχθρικά ήταν οι περιορισμοί στην κυκλοφορία εκκλησιαστικών εντύπων και η εθνικοποίηση των σχολείων που βρισκόταν υπό εκκλησιαστικό και μοναστικό έλεγχο. Ο αφορισμός είχε και την έννοια της προειδοποιητικής βολής προς άλλους Καθολικούς πολιτικούς ηγέτες, για το τι τους περίμενε σε περίπτωση που δυσαρεστούσαν το Βατικανό.

Αξίζει να σημειωθεί πάντως πως επρόκειτο απλώς για «αυτόματο αφορισμό» και όχι «ad personam», δηλαδή προσωπικό αφορισμό. Ως εκ τούτου, δεν είχε κανονική ισχύ και κανένας από τους διαδόχους του τότε Πάπα δεν επιχείρησε ποτέ κάτι τέτοιο.

Σταθμός στην ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Κούβας και Βατικανού, ήταν η επίσκεψη του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β' στην Αβάνα το 1998, ενώ ακόμα θερμότερες έγιναν οι σχέσεις μετά την εκλογή του Αργεντίνου Πάπα Φραγκίσκου, ο οποίος επισκέφθηκε το νησί το 2015, μεσολαβώντας μάλιστα και στην πρόσκαιρη επαναπροσέγγιση Κούβας – ΗΠΑ επί προεδρίας Ομπάμα.

Η πραγματική σχέση του Κάστρο με τη θρησκεία


H επαναστατική αντίληψη απέναντι στη θρησκεία έχει προσδιοριστεί με τον απλό και ξεκάθαρο τρόπο από τον Λένιν, ο οποίος συμφωνώντας με τον Μαρξ και τον Ένγκελς, θεωρούσε πως οι επαναστάτες μπορεί να είναι θεοσεβούμενοι, αλλά θα πρέπει να υποστηρίζουν τον πλήρη διαχωρισμό της θρησκείας από το κράτος.

Οι θρησκευτικές απόψεις του Κάστρο αποτελούσαν ανέκαθεν θέμα ιστορικού ενδιαφέροντος, καθώς μολονότι θα συμφωνούσε με τον Λένιν ως προς το διαχωρισμό κράτους-Εκκλησίας, εντούτοις εκδήλωνε μεγαλύτερη συμπάθεια προς τη θρησκεία. Χαρακτηριστικό είναι ένα απόσπασμα από την ομιλία του στη Διεθνή Συνάντηση «Economia '98» στην Αβάνα, στις 3 Ιουλίου 1998:

Αισθάνομαι τεράστιο σεβασμό για όλες τις θρησκείες. H χριστιανική θρησκεία ήταν αυτή που γνώρισα καλύτερα, για την οποία πέρασα 12 χρόνια –όπως πιθανόν μερικοί από 'σας– ως οικότροφος μαθητής σε Καθολικά σχολεία...

[...] Αυτά τα σχολεία έμοιαζαν περισσότερο με μοναστήρι παρά με σχολείο, επειδή αυτός ήταν ο τρόπος ζωής που ακολουθήσαμε, για τον οποίο είμαι ευγνώμων ακόμα και σήμερα, γιατί με δίδαξε πειθαρχία, στωικότητα, πνεύμα θυσίας, πολλά θετικά πράγματα που αργότερα με βοήθησαν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μου.

Στον πολιτισμό μας, όπως και σε μέρος του αποκαλούμενου δυτικού κόσμου, υπάρχουν αναμφίβολα συστατικά από χριστιανικές αξίες. Θεωρώ πως ανάμεσα σε αυτές τις αξίες, υπάρχουν ηθικές και ανθρώπινες αρχές που είναι εφαρμόσιμες σε κάθε εποχή.

Εάν αντί να γεννηθεί και να αναπτύξει τις ιδέες του όταν το έκανε, ο Χριστός είχε γεννηθεί σ' αυτούς τους καιρούς, να είστε σίγουροι  –ή εγώ τουλάχιστον είμαι– ότι τα κηρύγματά του δεν θα διέφεραν πολύ από τις ιδέες ή τα κηρύγματα που εμείς οι επαναστάτες του σήμερα προσπαθούμε να φέρουμε στον κόσμο.

Έχουμε ακόμα μιλήσει εδώ για μερικούς από τους πιο επιφανείς θεωρητικούς αυτού του αιώνα που έχουν παίξει ρόλο και των οποίων οι ιδέες μπορεί να έχουν βέβαιο κύρος‧ αλλά πρέπει να συγκεντρώσουμε το ηθικό και ανθρώπινο νόημα πολλών ιδεών, κάποιων που αναδύθηκαν σε πολύ μακρινούς καιρούς της ιστορίας του ανθρώπου: τις ιδέες του Χριστού με τις επιστημονικά σοσιαλιστικές αλλά και βαθιά ανθρώπινες ιδέες του Καρλ Μαρξ, τις ιδέες του Ένγκελς (σ.σ. χειροκροτήματα), τις ιδέες του Λένιν, τις ιδέες του Μαρτί, τις ιδέες των ευρωπαίων εγκυκλοπαιδικών που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης και αυτές των προγόνων της ανεξαρτησίας αυτού του ημισφαιρίου, από τους οποίους πιο εξέχον σύμβολο ήταν ο Σιμόν Μπολιβάρ, που ήταν ικανός, δύο αιώνες πριν, ακόμα και να οραματιστεί μία ενωμένη Λατινική Αμερική... [...]

Πριν ακόμα γίνει πραγματικότητα η Επανάσταση στην Κούβα, σε ένα γράμμα του τον Δεκέμβρη του 1953, ο Κάστρο αποφάσισε μαζί με τους συντρόφους του να απέχουν από τη γιορτή των Χριστουγέννων, σαν διαμαρτυρία απέναντι στη εξουσία.

Αποφασίστηκε ότι δεν πρέπει να έχουμε Χριστούγεννα  ακόμα και να μην πιούμε ούτε νερό εκείνη την ημέρα σαν ένδειξη πένθους... Δεν έχει νόημα για φυλακισμένους σαν εμάς να αποσκοπούμε στα δώρα των Χριστουγέννων.

Ο Φιντέλ Κάστρο στα βουνά της Σιέρρα Μαέστρα στην Κούβα το 1957 (Πηγή φωτογραφίας: Boston.com)
Ο Φιντέλ Κάστρο στα βουνά της Σιέρρα Μαέστρα στην Κούβα το 1957 (Πηγή φωτογραφίας: Boston.com)

Όταν ο Φιντέλ ηγήθηκε της επαναστατικής κυβέρνησης της Κούβας, περιέγραφε τη χώρα του περισσότερο ως «κοσμική» παρά ως «αθεϊστική». Έντεκα χρόνια μετά, το 1969, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κούβας κατήργησε τον εορτασμό των Χριστουγέννων ως επίσημη γιορτή της χώρας προκειμένου οι πολίτες της να εργαστούν ακόμα πιο σκληρά για τη συγκομιδή ζάχαρης. Χρειάστηκε να περάσουν 29 ολόκληρα χρόνια για να τον επανεγκαθιδρύσει, το Δεκέμβρη του 1998. Μάλιστα, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' του απέστειλε και τηλεγράφημα, ευχαριστώντας τον που αποκατέστησε τα Χριστούγεννα ως επίσημη δημόσια γιορτή.

Σε μία από τις διασημότερες ρήσεις του, το 1985, ο Φιντέλ είχε πει: «Ποτέ δεν είδα κάποια αντίφαση ανάμεσα στις ιδέες που πιστεύω και στις ιδέες αυτού του συμβόλου, αυτής της εξαιρετικής φυσιογνωμίας, του Ιησού Χριστού».

Τέλος, παρόλο που στο ντοκιμαντέρ του Όλιβερ Στόουν «Comandante» το οποίο κυκλοφόρησε το 2003, ο Κάστρο είχε δηλώσει ότι «ουδέποτε υπήρξε πιστός» και πως έχει την πεποίθηση ότι υπάρχει μόνο μία ζωή, σύμφωνα με την «Washington Post», παλιότερα γράμματα από τη φυλακή υποδηλώνουν ότι «ήταν ένας άνθρωπος ενός ασυνήθιστου πνευματικού βάθους και ένας ένθερμος πιστός του Θεού». Απευθυνόμενος στον πατέρα ενός νεκρού συντρόφου του, ο Κάστρο έγραφε τα εξής:

Δεν θα μιλήσω για αυτόν σαν να ήταν απών, δεν ήταν και δεν θα είναι ποτέ. Αυτά δεν είναι απλά λόγια για παρηγοριά. Μόνο εμείς που το αισθανόμαστε αληθινά και μόνιμα μέσα από τα βάθη των ψυχής μας μπορούμε να το κατανοήσουμε. Η υλική ζωή είναι εφήμερη, περνά αδυσώπητα... Αυτή η αλήθεια πρέπει να διδαχθεί σε κάθε άνθρωπο – ότι οι αθάνατες αξίες της ψυχής είναι υπεράνω της φυσικής ζωής. Τι νόημα έχει η ζωή χωρίς αυτές τις αξίες; [...]

Εκείνοι που το καταλαβαίνουν και γενναιόδωρα θυσιάζουν τη φυσική τους ζωή για χάρη του καλού και της δικαιοσύνης – πώς μπορούν να πεθαίνουν; Ο Θεός είναι η υπέρτατη ιδέα της καλοσύνης και της δικαιοσύνης.

Πληροφορίες από: katiousa.gr, washingtonpost.com, theguardian.comnews.bbc.co.uk sfr-21.org
Don't Miss
© Copyright Non Paper 2019 | All rights reserved
made with by templateszoo