Κειμενα

Κείμενα

Brexit: Ένα κακόγουστο σίριαλ δίχως τέλος

Σάββατο, 7 Σεπτεμβρίου 2019

Brexit: Ένα κακόγουστο σίριαλ δίχως τέλος

✎ Γράφει ο Σωτήρης Ζιώμας

Όταν το 2016, κάποια από τα πρωτοκλασάτα στελέχη του Συντηρητικού Κόμματος όπως ο Τζον Ρέντγουντ και ο Μάικλ Γκόουβ έλεγαν πως οι Βρετανοί «θα έχουν το πάνω χέρι» μετά την «γρήγορη» και «εύκολη» έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, κανείς δεν θα φανταζόταν ότι τρία χρόνια μετά οι Βρετανοί, όχι μόνο θα βρίσκονταν με την πλάτη στον τοίχο, αλλά θα εξακολουθούσαν να αποτελούν ένα από τα 28 κράτη-μέλη της Ένωσης.

Το Brexit δεν ήταν ένα πραξικόπημα, όπως πολλοί έσπευσαν να το χαρακτηρίσουν αμέσως μετά την έκβαση του εκλογικού αποτελέσματος. Αν μάλιστα έπρεπε να δώσουμε συνοπτικά έναν άτυπο ορισμό του Brexit, αυτός δεν θα ήταν άλλος από την κόπωση και αγανάκτηση ενός μεγάλου μέρους του εκλογικού σώματος απέναντι στα δύο κυρίαρχα κόμματα, των Συντηρητικών και των Εργατικών, που επί 25 ολόκληρα χρόνια εναλλάσσονταν στην κυβερνητική εξουσία δίχως να αλλάξουν κάτι δραματικά στην καθημερινότητα των πολιτών.

Πέρα από κάθε αμφιβολία όμως, το Brexit αποτελούσε εξαρχής έναν παράγοντα πόλωσης και διχασμού της χώρας, τόσο σε επίπεδο κοινωνικό όσο και σε επίπεδο πολιτικό. Η πλειοψηφία της βρετανικής οικονομικής ελίτ, το Σίτι του Λονδίνου, ήταν ήδη γνωστό πως είχε ταχθεί ξεκάθαρα κατά της αποχώρησης της χώρας από την Ε.Ε., μιας και μία ενδεχόμενη ρήξη θα κλυδώνιζε για τα καλά την εγχώρια βιομηχανία και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ωστόσο, ένα μικρό αλλά σημαντικό μέρος της βρετανικής πολιτικής ελίτ, εκφραζόμενο κατά κύριο λόγο από τους Τόρις, πίστευε ότι η έξοδος της Βρετανίας από τη Ε.Ε. θα είχε θετικά αποτελέσματα για τη χώρα, καθώς θα αναβάθμιζε το ρόλο της στο διεθνές στερέωμα, θα οδηγούσε μακροπρόθεσμα σε μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και θα δημιουργούσε ένα ανάχωμα στη μετανάστευση.

Και μπορεί η συντριπτική πλειοψηφία των νέων, ηλικίας 18-24 ετών, να τάχθηκε αναφανδόν υπέρ του Bremain σε ποσοστό που άγγιξε το 75%, ή η κοσμοπολίτικη μητρόπολη του Λονδίνου να ψήφισε υπέρ της παραμονής σε ποσοστό περίπου 60%, όμως καταλύτης στην επικράτηση του Brexit, υπήρξε η σημαντική συμβολή των φτωχών λαϊκών στρωμάτων που έβλεπαν στο πρόσωπο της Ε.Ε. την προσωποποίηση της εργασιακής αβεβαιότητας και τη διαιώνιση καταστάσεων που υπονομεύουν σε μεγάλο βαθμό τη λαϊκή κυριαρχία και εθνική ανεξαρτησία.

Η διαπραγμάτευση μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου-Ε.Ε. για την επίτευξη ενός «μαλακού» και αμοιβαίου Brexit, δεν ήταν καθόλου εύκολη. Ένα από τα «αγκάθια» αυτής της διαπραγμάτευσης ήταν το backstop, το λεγόμενο δίχτυ ασφαλείας για την αποφυγή σκληρών συνόρων στα ιρλανδικά σύνορα, το οποίο ενώ για τους Ευρωπαίους ήταν ένα ζήτημα μη διαπραγματεύσιμο, για τους σκληροπυρηνικούς Brexiteers του Συντηρητικού Κόμματος ήταν ένα εφιαλτικό σενάριο, αφού με αυτό η Βρετανία θα εξακολουθούσε να είναι στενά συνδεδεμένη με τους κανόνες της Ένωσης, ακόμα και εκτός Ε.Ε. Και αυτό, δεν θα το ήθελε κανείς, ούτε από πλευράς Ιρλανδίας, ούτε από πλευράς Β. Ιρλανδίας, ούτε φυσικά από πλευράς της Βουλής των Κοινοτήτων.

Αυτός ήταν και ο λόγος που η πρώην βρετανίδα πρωθυπουργός, Τερέζα Μέι, υπέστη τρεις συνεχόμενες ταπεινωτικές ήττες, αδυνατώντας να πετύχει μία αμοιβαία συμφωνία. Τα χνάρια της όμως, φαίνεται πως ακολουθεί και ο νέος πρωθυπουργός που κλήθηκε να «βγάλει τα κάστανα απ' τη φωτιά», Μπόρις Τζόνσον. Ο Τζόνσον, υπέρμαχος του «no deal» Brexit και σιωπηρά σύμφωνος με τον ηγέτη του Κόμματος Brexit, Νάιτζελ Φάρατζ, αφενός υποστήριζε ότι μπορούσε να φέρει μία καλύτερη συμφωνία για τη χώρα, και αφετέρου πως η Βρετανία δεν θα είχε κανένα πρόβλημα εάν υπέγραφε ένα «σκληρό» Brexit, χωρίς συμφωνία. Βέβαια, αυτό το πολιτικό ρίσκο ήταν ικανό να του γυρίσει μπούμερανγκ, και γι' αυτό προχώρησε στην αναστολή της λειτουργίας του Κοινοβουλίου για ένα μήνα. Μία κίνηση, βέβαια, άκρως αντιδημοκρατική, αν λάβουμε υπόψη ότι για τους Βρετανούς, η έννοια της δημοκρατίας είναι ζωτικής σημασίας. Εξού και οι χιλιάδες άνθρωποι που βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν κατά της απόφασης Τζόνσον, κάνοντας λόγο για «πραξικόπημα».

Ο Τζόνσον, έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού του το ενδεχόμενο οι βουλευτές να μπλοκάρουν το Brexit χωρίς συμφωνία, έβαλε στο τραπέζι και το σενάριο των πρόωρων εκλογών στις 14 Οκτωβρίου. Ένα σενάριο που καλωσόρισε και ο ηγέτης των Εργατικών, Τζέρεμι Κόρμπιν, αν και εφόσον το νομοσχέδιο αναβολής της εξόδου χωρίς συμφωνία γινόταν νόμος του κράτους, με βασιλική συγκατάθεση.

Το ρίσκο του όμως, αποδείχθηκε τελικά ότι δεν ήταν με το μέρος του, αφού με την πλειοψηφία των Συντηρητικών στο Κοινοβούλιο να ήταν οριακή, διαμορφώθηκε πλέον ένα «μέτωπο» κατά του Brexit χωρίς συμφωνία το οποίο καθυστερεί ακόμα και την ίδια την έξοδο, με αποτέλεσμα ο Τζόνσον να χρειάζεται πλέον τα 2/3 της Βουλής.

Αρχικά, η πρώτη ήττα του Τζόνσον εντός της Βουλής των Κοινοτήτων, σημειώθηκε όταν 328 βουλευτές έναντι 301, μπλόκαραν το νομοσχέδιό του για ένα «no deal» Brexit. Ανάμεσα στους 21 βουλευτές των Συντηρητικών που ακύρωσαν το νομοσχέδιό του -και εν τέλει διεγράφησαν από το κόμμα- ήταν ο πρώην υπουργός Οικονομικών, Φίλιπ Χάμοντ, ο εγγονός του Ουίνστον Τσώρτσιλ, Νίκολας Σόουμς, και ο μέχρι πρότινος υπουργός Δικαιοσύνης, Ντέιβιντ Γκοκ. Κατόπιν, ο πρώην Συντηρητικός βουλευτής, Φίλιπ Λι, προσχώρησε στους φιλοευρωπαίους Φιλελεύθερους Δημοκράτες, χάνοντας έτσι κι επίσημα την οριακή πλειοψηφία του, ενώ και ο αδερφός του, Τζο Τζόνσον, παραιτήθηκε από υφυπουργός και από την βουλευτική του ιδιότητα. Έτσι, ο έλεγχος της Βουλής πέρασε στην αντιπολίτευση η οποία σύσσωμη όχι μόνο καταψήφισε την πρόταση Τζόνσον για πρόωρες εκλογές, αλλά ψήφισε και παράταση του Brexit.

«Κλειδί» για τις εξελίξεις που πρόκειται να διαμορφωθούν στο επόμενο διάστημα, αποτελεί η στάση του Εργατικού Κόμματος, η οποία ωστόσο είναι από προβληματική έως και αντιφατική. Ενώ για ένα μεγάλο κομμάτι του βρετανικού πληθυσμού -και ιδίως της νεολαίας- το Εργατικό Κόμμα υπό τον Τζέρεμι Κόρμπιν θεωρείται το μόνο κόμμα που έχει μία εναλλακτική πρόταση, διαφορετική από αυτή που ακολουθήθηκε τα τελευταία 25 χρόνια της μετα-θατσερικής νεοφιλελεύθερης εποχής, και μπορεί να φέρει πραγματικές ριζικές αλλαγές στην οικονομία και την κοινωνία (αναδιανομή του πλούτου και εισοδήματος, εθνικοποίηση των σιδηροδρόμων, φορολογία της άρχουσας τάξης), εντούτοις είναι ένα κόμμα που στην πλειοψηφία του τάσσεται υπέρ της Ε.Ε. Το ακόμα πιο παράδοξο στοιχείο δε, είναι το γεγονός ότι ενώ τα πρωτοκλασάτα στελέχη των Εργατικών συνιστούν τους «σκληρούς ευρωπαϊστές», ένα σημαντικό μέρος των νέων ψηφοφόρων τους, κυρίως στο Βορρά, ψηφίζουν Brexit. Συνεπώς, εάν και όποτε προκηρυχθούν εκλογές στο άμεσο διάστημα, το Εργατικό Κόμμα θα έχει να αντιμετωπίσει μία σοβαρή αντίφαση, η οποία ενδεχομένως να αποβεί μοιραία.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της πρωτοβουλίας «UK in a Changing Europe» που διεξήχθη από τη δημοσκοπική εταιρεία «Yougov» τον περασμένο Αύγουστο και δημοσίευσε το βρετανικό περιοδικό «NewStatesman», ενώ οι ψηφοφόροι που το 2016 ψήφισαν Bremain θα είχαν μία καθαρά αρνητική στάση απέναντι σε ένα Brexit χωρίς συμφωνία, οι ψηφοφόροι που ψήφισαν Brexit στην πλειονότητά τους, δεν είναι ιδιαίτερα θετικοί απέναντι σε ένα «no deal» Brexit. Αντιθέτως, νιώθουν αρκετά μπερδεμένοι ως προς αυτό το σενάριο. Συγκεκριμένα, ένας στους πέντε που ψήφισαν υπέρ της εξόδου της Βρετανίας από την Ε.Ε., δηλώνουν ότι θα ήταν θυμωμένοι, προδομένοι ή και απογοητευμένοι εάν η Βρετανία εγκαταλείψει την Ένωση χωρίς συμφωνία, ενώ η πιο δημοφιλής απάντηση ανάμεσα στους οπαδούς του Brexit (31%), είναι ότι «δεν τους νοιάζει όπως και να 'χει».

Είναι πια σαφές, ότι τα περιθώρια του Τζόνσον ως προς την επίτευξη μιας συμφωνίας της τελευταίας στιγμής με τους Ευρωπαίους έχουν στενέψει υπερβολικά. Το πολιτικό του στοίχημα αναμένεται να διαμορφώσει προσεχώς ένα κλίμα άκρως απρόβλεπτο και μία πολιτική κρίση στη Βρετανία που όμοιά της δεν είχε υπάρξει ξανά. Το βέβαιο πάντως είναι, ότι οι συνεχείς παρατάσεις του Brexit μαρτυρούν μία αδυναμία του πολιτικού συστήματος της χώρας να λάβει γενναίες αποφάσεις αλλά και μία τάση προς ανάκληση της απόφασης που έλαβαν οι βρετανοί πολίτες τον Ιούνιο του 2016. Και αυτό θα ήταν πράγματι πραξικόπημα.

Don't Miss
© Copyright Non Paper 2019 | All rights reserved
made with by templateszoo