Κειμενα

Κείμενα

Χιλή: Δεν είναι τα 30 πέσος. Είναι τα 30 χρόνια νεοφιλελευθερισμού

Πέμπτη, 31 Οκτωβρίου 2019


5 Οκτωβρίου 1988. Οι Χιλιανοί, έχοντας υποστεί τα δεινά μιας στρατιωτικής δικτατορίας δεκαεπτά χρόνων, αποφασίζουν σε ποσοστό 56% να καταψηφίσουν τον στρατηγό, Αουγκούστο Πινοσέτ, ως υποψήφιο πρόεδρο για ακόμη μία οκταετή θητεία στο δημοψήφισμα που διεξήγε,  με αποτέλεσμα η χώρα να γυρίσει σελίδα και να μεταβεί σε καθεστώς φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ωστόσο, ενώ η Χιλή άφηνε πίσω της τη δικτατορία Πινοσέτ, το νεοφιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο που καθιερώθηκε επί χούντας, συνέχισε να επεκτείνεται αφήνοντας τα συντρίμμια του στoν κοινωνικό ιστό της χώρας.


Η απόφαση του δεξιού πρόεδρου, Σεμπάστιαν Πινιέρα, για αύξηση του εισιτηρίου στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς από τα 800 στα 830 πέσος (1,12 δολάρια), αποτέλεσε τη θρυαλλίδα μαζικών διαδηλώσεων στη Χιλή που γρήγορα έλαβαν τα χαρακτηριστικά μιας παλλαϊκής εξέγερσης με βασικό σύνθημα «Δεν πληρώνω» («Evade»).

Έπειτα από μία βδομάδα συνεχών κινητοποιήσεων, ο πρόεδρος Πινιέρα, του οποίου η περιουσία σύμφωνα με το Forbes εκτιμάται στα 2,8 δισεκατομμύρια δολάρια, έθεσε το βράδυ της Παρασκευής (18/10) την πόλη του Σαντιάγο σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Χιλιάδες διαδηλωτές αρνήθηκαν να πληρώσουν εισιτήριο κατακλύζοντας τα μέσα μεταφοράς, δύο από τις έξι γραμμές του μετρό του Σαντιάγο ματαιώθηκαν, ενώ τα λεωφορεία της πόλης «πλημμύρισαν» από επιβάτες. Η αστυνομική καταστολή δεν κατάφερε να αποτρέψει το φοιτητικό κύμα διαδηλώσεων, με αποτέλεσμα χιλιάδες εργαζόμενοι να συμμετάσχουν μαζικά στις κινητοποιήσεις.

Φαινομενικά, αυτή η παράσταση διαμαρτυρίας θα μπορούσε να θεωρηθεί απλώς μία πράξη ανυπακοής ενάντια στις αυξήσεις των τιμών των εισιτηρίων στις δημόσιες συγκοινωνίες. Όμως, οι χιλιανοί διαδηλωτές αμφισβητούν κάτι περισσότερο από μία αύξηση των εισιτηρίων. Αμφισβητούν τα 30 χρόνια νεοφιλελευθερισμού.

Φωτογραφία από τις διαδηλώσεις στο Σαντιάγο: «Δεν είναι τα 30 πέσος. Είναι τα 30 χρόνια. #Νέο_Σύνταγμα». (Photo: AFP)
Φωτογραφία από τις διαδηλώσεις στο Σαντιάγο με το σύνθημα «Δεν είναι τα 30 πέσος. Είναι τα 30 χρόνια» και το hashtag «Νέο Σύνταγμα» (Photo: AFP)


«Δεν είναι για τα 30 πέσος. Είναι για τα 30 χρόνια»


Το σύνθημα αυτό που έκανε το γύρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, εξέφρασε το γενικό συναίσθημα εξαιτίας του οποίου ξεχείλισε η λαϊκή οργή. Πρόκειται για τα 30 χρόνια νεοφιλελεύθερων αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεων που εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά κατά την περίοδο της δικτατορίας Πινοσέτ από τα περιβόητα «Chicago Boys» της Σχολής του Σικάγου, και συνεχίστηκαν ακόμη και μετά την πτώση της από τις φιλελεύθερες δημοκρατικές κυβερνήσεις, οι οποίες απέφευγαν να αλλάξουν το σύνταγμα.

Η καταστροφή του συνταξιοδοτικού συστήματος, η περιθωριοποίηση του οργανωμένου εργατικού κινήματος και ένα «εκρηκτικό» πρότυπο καπιταλιστικής συσσώρευσης βασισμένο στην εξόρυξη και εξαγωγή πρώτων υλών, δημιούργησαν στη -μετά Πινοσέτ- Χιλή, μία βαθιά κατακερματισμένη χώρα γεμάτη ανισότητες.

Η υγεία, η παιδεία, το νερό και η ενέργεια ανήκουν σχεδόν αποκλειστικά σε ιδιώτες. Μάλιστα, σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, από τα συνολικά 59 πανεπιστήμια της χώρας, μόλις τα 16 είναι δημόσια, ενώ τα υπόλοιπα 43 είναι ιδιωτικά (το ιδιωτικό πανεπιστήμιο «Universidad del Mar» έκλεισε μετά από 30 χρόνια λειτουργίας λόγω χρεοκοπίας). Το ίδιο ισχύει και με τις συντάξεις, τις οποίες διαχειρίζονται ιδιωτικές εταιρείες βάσει του κεφαλοποιητικού συστήματος που εγκαθιδρύθηκε το 1982 επί χούντας Πινοσέτ, με την πλειοψηφία των συνταξιούχων να λαμβάνουν σύνταξη 301.000 πέσος (407 δολάρια), ποσό χαμηλότερο ακόμα κι από τον κατώτατο μισθό των 315.000 πέσος (426 δολάρια).

Υπό αυτή την έννοια, η αυθόρμητη εξέγερση που ξέσπασε ως απάντηση στο αυξανόμενο κόστος ζωής, δεν αποτελεί μόνο μία «κραυγή αγωνίας». Είναι μία απέλπιδα προσπάθεια να βρεθεί μία εναλλακτική πολιτική.

Σύμφωνα με την πρόεδρο της Ένωσης Εργαζομένων του Μετρό του Σαντιάγο, Πάουλα Ρίβας, η αύξηση των τιμών των εισιτηρίων δεν ήταν η κινητήριος δύναμη πίσω από την εξέγερση, αλλά η κορυφή του παγόβουνου.

Είναι οι χαμηλές συντάξεις, η ιδιωτικοποίηση του νερού, η αύξηση στις τιμές του ρεύματος, το σύστημα υγείας, η ανάγκη για ίσα δικαιώματα στην εκπαίδευση. Τα εισιτήρια του μετρό ήταν απλώς το έναυσμα, είναι συμβολικό. Έκανε τους ανθρώπους να πουν «Αρκετά. Δεν θα σιωπήσουμε».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Μπέσυ Γκαλιάρντο Πράντο, μία 34χρονη φοιτήτρια Νομικής που συμμετέχει στις διαδηλώσεις:

Αυτή (σ.σ. η εξέγερση) δεν γίνεται εξαιτίας των τιμών του μετρό - γίνεται επειδή το σύστημα μας στείβει σαν τα λεμόνια. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας των δεκαετιών αδικίας, κατάχρησης και ανισότητας. Δεν υπάρχει κοινωνική προστασία σε αυτή τη χώρα. Οι άνθρωποι βγάζουν λίγα χρήματα και δουλεύουν πολύ, ενώ οι μισθοί δεν είναι αρκετοί για να τα βγάλει κανείς πέρα.

Φοιτητές διαδηλώνουν στο σταθμό του Μετρό «Los Héroes» του Σαντιάγο (Photo: Jonathan Oyarzun/ATON CHILE/AFP via Getty Images)
Φοιτητές διαδηλώνουν στο σταθμό του Μετρό «Los Héroes» του Σαντιάγο (Photo: Jonathan Oyarzun/ATON CHILE/AFP via Getty Images)


Διακυβέρνηση με «άρωμα Πινοσέτ»


Μετά την απόφασή του να επιβάλει καθεστώς έκτακτης ανάγκης, ο Πινιέρα όρισε αρχηγό Εθνικής Άμυνας τον Χαβιέ Ιτουριάγα, έναν άνθρωπο προερχόμενο από μία οικογένεια που συνδέεται με σειρά παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων την εποχή Πινοσέτ. Το γεγονός αυτό καθ' αυτό, απέδειξε ότι η δικτατορία Πινοσέτ εξακολουθεί να στοιχειώνει τη σημερινή Χιλή.

Ο στρατός βγήκε ξανά στους δρόμους, σε μια προσπάθεια αποκατάστασης της δημόσιας τάξης. Ωστόσο, τα γεγονότα της Παρασκευής και του πρωινού του Σαββάτου (19/10), κατέστησαν σαφές ότι ο λαός της Χιλής δεν επρόκειτο να τρομοκρατηθεί. Παρά τις συνεχείς αστυνομικές και στρατιωτικές περιπολίες, δεκάδες χιλιάδες πολίτες παρέμειναν στους δρόμους, στήνοντας οδοφράγματα και βάζοντας φωτιές. Ακόμη, σταθμοί του μετρό λεηλατήθηκαν και τυλίχθηκαν στις φλόγες, ενώ εκατοντάδες σημεία της πόλης του Σαντιάγο μετατράπηκαν σε χώρο για συγκρούσεις με την αστυνομία.

Διαδηλωτές ανάβουν φωτιές στην πόλη του Βαλπαραΐσο (Photo: Sebastian Cisternas/ATON CHILE)
Διαδηλωτές ανάβουν φωτιές στην πόλη του Βαλπαραΐσο (Photo: Sebastian Cisternas/ATON CHILE)

Μέχρι το Σάββατο το απόγευμα που οι διαμαρτυρίες επεκτάθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε πως παίρνει πίσω τις αυξήσεις στις τιμές των εισιτηρίων. Όμως, εκείνη τη στιγμή, το θέμα δεν είχε να κάνει πια με τις αυξήσεις των εισιτηρίων. Οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν μέχρι τις 8 μ.μ. του Σαββάτου, όταν ανακοινώθηκε η απαγόρευση κυκλοφορίας μεταξύ 10 μ.μ. και 7 π.μ. για το πρωί της Κυριακής. Ένα μέτρο χωρίς προηγούμενο, που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μία οδυνηρή υπενθύμιση της δεκαεπτάχρονης δικτατορίας.

Όλο αυτό το διάστημα που η κυβέρνηση Πινιέρα συκοφαντούσε τους διαδηλωτές ως μέρος μιας εγκληματικής συνωμοσίας, σε μία απέλπιδα προσπάθεια να υποβαθμίσει τον αυθόρμητο και μαζικό χαρακτήρα των διαδηλώσεων, η βία της αστυνομίας και του στρατού εντεινόταν. Σε αρκετά βίντεο που είδαν το φως της δημοσιότητας, αστυνομικοί άφηναν ελεύθερους τους διαδηλωτές να τρέξουν και στη συνέχεια τους πυροβολούσαν εν ψυχρώ, ενώ στρατιώτες περιφέρονταν στους δρόμους χρησιμοποιώντας πραγματικά πυρά.

Ωστόσο, παρά την απαγόρευση της κυκλοφορίας και την ωμή βία, χιλιάδες πολίτες παρέμειναν στις θέσεις τους, φωνάζοντας συνθήματα εναντίον του προέδρου, του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, του στρατού και της κληρονομιάς της δικτατορίας. Η συγκινητική επίδειξη δύναμης των διαδηλωτών θύμιζε έντονα τη δεκαετία του 1980, όταν οι Χιλιανοί διαδήλωναν κατά του Πινοσέτ, χτυπώντας τα άδεια δοχεία ως ένδειξη της φτωχής και χρεωμένης ζωής της πλειοψηφίας του κόσμου.

Η εξέγερση είχε επεκταθεί πλέον σε ολόκληρη τη χώρα. Σουπερμάρκετ και εμπορικά κέντρα λεηλατούνταν, αστυνομικοί σταθμοί και κυβερνητικά κτίρια γίνονταν στόχοι επιθέσεων, ενώ μετά βίας υπήρχε γωνία χωρίς οδόφραγμα και φωτιά.

Διαδηλωτές υψώνουν σημαίες, πανό, και χτυπούν τα άδεια δοχεία κατά τη διάρκεια διαδήλωσης στο Σαντιάγο (Photo: Marcelo Hernandez/Getty Images)
Διαδηλωτές υψώνουν σημαίες, πανό, και χτυπούν τα άδεια δοχεία κατά τη διάρκεια διαδήλωσης στο Σαντιάγο (Photo: Marcelo Hernandez/Getty Images)


«Το όνειρο μιας νέας Χιλής»


Παρά την ανακοίνωση του προέδρου Πινιέρα για σχηματισμό νέας κυβέρνησης και τις εξαγγελίες του για αύξηση της βασικής σύνταξης κατά 20%, αύξηση του κατώτατου μισθού και μείωση της τιμής του ρεύματος, ο λαός της Χιλής δεν πείστηκε.

Εν μέσω καταγγελιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πάνω από 1 εκατομμύριο πολίτες διαδήλωσαν ειρηνικά στο Σαντιάγο την περασμένη Παρασκευή (25/10), αψηφώντας το νέο «κοινωνικό συμβόλαιο» του συντηρητικού προέδρου με κύρια αιτήματα την παραίτησή του και την επιστροφή των ενόπλων δυνάμεων στους «στρατώνες» τους. Σε ανάρτησή της στο Twitter, η κυβερνήτης της πόλης του Σαντιάγο, Κάρλα Ρουμπιλάρ, έκανε λόγο για «ιστορική μέρα» αναφέροντας ότι 1 εκατομμύριο άνθρωποι διεκδικούν το «όνειρο μιας νέας Χιλής».

Ταυτόχρονα, διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν και σε πολλές άλλες πόλεις όπως το Βαλπαραΐσο και το Πούντα Αρένας.

Φωτογραφία από την τεράστια διαδήλωση μπροστά από το προεδρικό ανάκτορο στο Σαντιάγο (Photo: teleSUR)
Φωτογραφία από την τεράστια διαδήλωση μπροστά από το προεδρικό ανάκτορο στο Σαντιάγο (Photo: teleSUR)

Λίγες μέρες μετά, στην πρωτεύουσα της Χιλής, η μουσική συνάντησε τη μαχητικότητα των διαδηλωτών, χαρίζοντας μία ανεπανάληπτη εικόνα. Μπροστά σε εκατοντάδες χιλιάδες κόσμο, συμφωνική ορχήστρα έπαιξε το τραγούδι «Pueblo unido jamás será vencido» («Λαός ενωμένος ποτέ νικημένος»), ένα τραγούδι-«σύμβολο» του 1973 που συνέθεσε ο Σέρχιο Ορτέγα και έγραψαν οι Quilapayún, λίγους μήνες πριν το βίαιο πραξικόπημα του δικτάτορα Πινοσέτ και τη δολοφονία του σοσιαλιστή προέδρου της χώρας, Σαλβαδόρ Αλιέντε.


Το μαζικό κύμα διαδηλώσεων κατά της λιτότητας ανάγκασε την κυβέρνηση Πινιέρα να ακυρώσει τις δύο προγραμματισμένες διεθνείς συνόδους, αυτές του Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) που θα διεξαγόταν στο Σαντιάγο στις 16 και 17 Νοεμβρίου, και της Παγκόσμιας Διάσκεψης για το Κλίμα COP 25, που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί από τις 2 έως τις 13 Δεκεμβρίου στην πρωτεύουσα της Χιλής.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Εσωτερικών της Χιλής (29/10), ο αριθμός των νεκρών έχει φτάσει μέχρι στιγμής τους 20, ενώ ο απολογισμός των τραυματιών ανέρχεται στους 473. Ακόμη, 7.166 πολίτες τελούν υπό κράτηση, 2.037 άνθρωποι έχουν φυλακιστεί, ενώ όσον αφορά τις υλικές ζημιές, έχουν σημειωθεί καταστροφές σε περίπου 455 αστυνομικά οχήματα, 49 σταθμούς του μετρό και 26 λεωφορεία.

Σαντιάγο. Πυροσβέστες σβήνουν τα φλεγόμενα λεωφορεία. Σε ένα από αυτά, αναγράφεται το σύνθημα «Evade» («Δεν πληρώνω») (Photo: Martin Bernetti/AFP via Getty Images)

Μετά από 30 χρόνια βίαιων αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεων, η χώρα-πρότυπο της Σχολής του Σικάγου που αποτέλεσε το υπ' αριθμόν ένα πείραμα του νεοφιλελευθερισμού παγκοσμίως, βρίσκεται μπροστά σε μία κρίσιμη ιστορική καμπή, και ο χιλιανός λαός φαίνεται πως είναι πια αποφασισμένος να διεκδικήσει την πολυπόθητη αλλαγή που ονειρεύεται, μακριά από το πλαίσιο της λιτότητας και των οικονομικών ανισοτήτων, όποιο κι αν είναι το κόστος.

(Με πληροφορίες από: Jacobin, Guardian, BBC, Xinhua, ΑΠΕ-ΜΠΕ, Ναυτεμπορική)

Don't Miss
© Copyright Non Paper 2019 | All rights reserved
made with by templateszoo