Κειμενα

Κείμενα

Τζόκερ: Ο μανιακός δολοφόνος του νεοφιλελευθερισμού

Παρασκευή, 8 Νοεμβρίου 2019

Joker: Ο μανιακός δολοφόνος του νεοφιλελευθερισμού

Η πολιτική επέστρεψε ξανά στις κινηματογραφικές αίθουσες. Σε μια εποχή όπου οι τύχες ολόκληρου του πλανήτη καθορίζονται από μία δράκα επικίνδυνων ηγετών που αψηφούν την κοινή λογική και προβάλλουν ως μονόδρομο την υποταγή των λαών στους κανόνες της αγοράς, το αριστούργημα του Τοντ Φίλιπς μας υπενθυμίζει πως στη Γκόθαμ Σίτι, ο πραγματικός κακός στις ιστορίες του Μπάτμαν δεν είναι ο ψυχοπαθής Τζόκερ αλλά το κυρίαρχο οικονομικό δόγμα του καπιταλισμού, ο νεοφιλελευθερισμός.

Ο Τζόκερ, κατά κόσμον Άρθουρ Φλεκ, είναι ένας παιδικά κακοποιημένος και ψυχικά διαταραγμένος μεσήλικας που ζει μοναχικά με τη μητέρα του σε ένα φτωχικό διαμέρισμα και εργάζεται περιστασιακά ως κλόουν, ενώ παράλληλα προσπαθεί να κάνει καριέρα ως stand up κωμικός. Η ψυχική του ασθένεια όμως, του στερεί τη δυνατότητα να αναπτύξει μία φυσιολογική κοινωνική ζωή, με αποτέλεσμα να κλείνεται ολοένα και περισσότερο στον εαυτό του, αδυνατώντας να βρει διέξοδο στα διαρκώς οξυνόμενα προβλήματά του.

Ενώ λοιπόν ο Άρθουρ δεν καλείται να αντιμετωπίσει εξαρχής κάποιον συγκεκριμένο αντίπαλο, γίνεται καθημερινά αποδέκτης μιας σειράς αρνητικών βιωμάτων που θα τον εξαναγκάσουν να μετατραπεί σε έναν αδίστακτο δολοφόνο.

Αρκετοί αναλυτές στάθηκαν μονάχα στα προσωπικά χαρακτηριστικά του ήρωα, προκειμένου να ερμηνεύσουν την περιθωριοποίησή του, την κοινωνική του απόρριψη, το επαγγελματικό του αδιέξοδο, και τις βίαιες εξάρσεις του. Ωστόσο, αυτή η ψυχιατρική προσέγγιση δεν αποτελεί παρά μία επιδερμική ανάγνωση της ταινίας που αγνοεί την πιο ουσιαστική της σκηνή, η οποία συνιστά το σημείο-κλειδί στην υπόθεση: είναι εκείνη η στιγμή που η μαύρη κοινωνική λειτουργός του αμερικανικού Δημοσίου, με την οποία ο Άρθουρ έκανε συνεδρίες, του ανακοινώνει ότι κόβονται τα δημόσια προγράμματα ψυχικής υγείας, χάρη στα οποία λάμβανε τα φάρμακά του και μπορούσε να επισκέπτεται γιατρούς.

Ανθρώπους σαν κι εσένα σας έχουν χεσμένους, Άρθουρ, όπως έχουν χεσμένους ανθρώπους σαν κι εμένα. Debra Kane (κοινωνική λειτουργός)

Photo: Warner Bros Montage

Αυτός είναι ο βασικός λόγος που ο απολιτίκ ήρωας, Άρθουρ Φλεκ, εξεγείρεται ενάντια σε ένα ολόκληρο κοινωνικοπολιτικό σύστημα και παίρνει το νόμο στα χέρια του, κινητοποιώντας όλα τα εξαθλιωμένα στοιχεία της πόλης τα οποία φορούν τη μάσκα του κλόουν για να επιζήσουν.

Είναι το ολοένα συρρικνούμενο κράτος πρόνοιας που παύει να παρέχει υποστήριξη στους ψυχικά ασθενείς, η ξετσιπωσιά των καλοπληρωμένων «αρπακτικών» της Wall Street που επιτίθενται σεξιστικά σε μία μοναχική επιβάτη του μετρό και δεν διστάζουν αργότερα να αντιμετωπίσουν τον Τζόκερ ως «σκουπίδι», ο λυσσαλέος ανταγωνισμός των «συναδέλφων» που εκδηλώνεται με υποκρισία και άκρατο αμοραλισμό, η τρομοκρατία των δελτίων ειδήσεων που περιφρονούν τους απεργούς καθαριότητας και η διπροσωπία των τηλεαστέρων-«δολοφόνων χαρακτήρα» που κερδίζουν το χειροκρότημα των θεατών κατόπιν παραγγελίας.

Είναι ακόμη η τρομακτική αντίθεση πλούτου - φτώχειας με τους πένητες συνταξιούχους από τη μία, να φυτοζωούν δίπλα στους εγκαταλελειμμένους δρόμους της πόλης, ελπίζοντας στην ανάδειξη ενός πολιτικού «μεσσία»-μεγιστάνα, και τον δισεκατομμυριούχο υποψήφιο δήμαρχο της Γκόθαμ, Τόμας Γουέιν, από την άλλη, να κατοικεί φρουρούμενος στο παλάτι του και να απολαμβάνει μαζί με την πολιτική ελίτ παραστάσεις σε μια κατάμεστη αίθουσα συναυλιών.

Ελπίζω ο θάνατός μου να βγάζει πιο πολύ νόμισμα από τη ζωή μου. Joker

Ο Ρήγκαν είναι ο πραγματικός εχθρός του Τζόκερ


Ο σκηνοθέτης δεν τοποθετεί χρονικά τυχαία την ταινία στις αρχές της δεκαετίας του '80. Είναι η εποχή της ανόδου του νεοφιλελευθερισμού στις ΗΠΑ, όταν εγκαταλείφθηκαν και οι τελευταίες προσπάθειες συγκρότησης ενός στοιχειώδους κράτους πρόνοιας.

Επί διακυβέρνησης του συντηρητικού και πιο νεοφιλελεύθερου πρόεδρου στην ιστορία των ΗΠΑ, Ρόναλντ Ρήγκαν, τα δημόσια προγράμματα ψυχικής υγείας περικόπηκαν κατά 25%, οδηγώντας στο δρόμο χιλιάδες ανθρώπους που έβρισκαν προστασία σε κρατικές δομές. Την ίδια στιγμή, ο Ρήγκαν δημιουργούσε τη βιομηχανία ιδιωτικών σωφρονιστικών ιδρυμάτων, με αποτέλεσμα τη δεκαετία 1985-1995 ο πληθυσμός των κρατουμένων που βρίσκονταν στις φυλακές να αυξηθεί από τους 740.000 στους 1,6 εκατομμύρια κρατουμένους, γεγονός που απέφερε τεράστια κέρδη στο ιδιωτικό κεφάλαιο.

Με τη σύμπλευση ακόμη των ακραίων στοιχείων των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Ρήγκαν προέβη στη συρρίκνωση των πολιτικών δικαιωμάτων και τη διάλυση του κράτους πρόνοιας, προκειμένου η κοινότητα των μαύρων να μην ευνοείται πια από αυτές τις πολιτικές. Λίγους μήνες μάλιστα μετά την εκλογή του στην προεδρία, αντιδρώντας στην απεργία των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, ο Ρήγκαν απέλυσε 11.400 εργαζομένους με το επιχείρημα ότι «απώλεσαν τις θέσεις εργασίας τους».

Οι νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές του Ρήγκαν, γνωστές και ως «Reaganomics», μολονότι είχαν σκοπό τη μείωση του κράτους και την παροχή κινήτρων στον ιδιωτικό τομέα, σχεδόν τριπλασίασαν το ομοσπονδιακό δημόσιο χρέος εκτοξεύοντάς το από τα 738 δισ. δολάρια στα 2,1 τρισ. δολάρια.

Photo: BBC

Μία από τις δικαιολογημένες ενστάσεις των κριτικών, είναι πως η ταινία του Τοντ Φίλιπς δεν κατάφερε να διαφοροποιηθεί από τα χολιγουντιανά κλισέ που θέλουν τις εξεγέρσεις να πραγματοποιούνται από τον όχλο και όχι από κινήματα με σαφή πολιτικό, ιδεολογικό και ταξικό προσανατολισμό.

Παρόλ' αυτά, ακόμη κι αν το τέλος της ταινίας μοιάζει με μία αποθέωση της κυριαρχίας του χάους, ο Φίλιπς κατορθώνει μέσα από τον «Τζόκερ» να φέρει στις κινηματογραφικές οθόνες μία πολιτική και καλλιτεχνική επανάσταση, αντιστρέφοντας τους όρους των ιστοριών του Μπάτμαν.

Αφενός πολιτική, γιατί ο Τζόκερ μαζί με τα λούμπεν στοιχεία του αγανακτισμένου όχλου της πόλης αναγνωρίζουν τον πραγματικό εχθρό και εναντιώνονται σ' αυτόν, και αφετέρου καλλιτεχνική, διότι χάρη στην εξαιρετική ερμηνεία του Χοακίν Φίνιξ, ο θεατής -ίσως για πρώτη φορά- «αγκαλιάζει», κατανοεί και ταυτίζεται με έναν κατά συρροή δολοφόνο, και όχι με τους «καλούς» της υπόθεσης.

Don't Miss
© Copyright Non Paper 2019 | All rights reserved
made with by templateszoo